جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
124
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
سرعت و سرويس - در مورد اولين مسافرتم به ماوراء درياى خزر در سال 1888 سفر از اوزونآدا به سمرقند كه نهصد ميل است هفتاد و دو ساعت طول كشيد و اين مدت حالا براى ترنهاى مسافرى و پستى كه هفتهاى دو سه بار بسته به فصل رفتوآمد ميكنند تا حدود 60 ساعت كاهش يافته است كه ده ساعت آن صرف توقف در ايستگاهها مىشود . با ترنهاى كند هرروز مسافران و كالاهاى تجارتى حملونقل مىشوند و ترانزيت با پانزده ساعت تأخير به مقصد ميرسند . اخيرا قطار مخصوص خوراك و نوشابه نيز به ترنها ضميمه كردهاند و به جاى بوفههاى راكد سابق است كه فقط در ايستگاههاى بزرگ ديده مىشود . ترازنامه - ارقام دريافتى و هزينه عملكرد راهآهن ماوراء بحر خزر كه گاهى رسما انتشار ميدهند و گاهى نيز ژنرال اننكف در اختيار روزنامهها ميگذارد و گاهى هم از منابع خصوصى به خارج نشر مىكند بدبختانه به همان اندازه متفاوت و مختلف است كه همين مراجع ارقام و اطلاعات متفاوتى راجع به هزينه اصلى ساختمان اين راهآهن منتشر كردهاند . مخارج اداره كردن آن در سال 1887 اضافهاى به مبلغ 40 هزار ليره نسبت به درآمد نشان ميداده است و در سال 1888 سى هزار ليره اضافه خرج شده است و كسرى نيز در همين حدود براى سال 1889 انتظار ميرفته است ، اما روزنامهء نووورميا Novoe Vremya جمع هزينه اداره راهآهن را در آن سال 731 ، 241 ليره اعلام و ضمنا اشعار داشت كه اضافه درآمد هفت هزار ليره بوده است ، ولى ژنرال اننكف ارقام مبالغهآميزترى در اوزونآدا به اين جانب ارائه داد . بودجهء تنظيمى آقاى ويشنگرادسكى « 1 » كه يگانه وزير دارائى شايسته دولت روس است و در پائيز 1890 از ماوراء بحر خزر بازديد نمود هزينهء راهآهن ماوراء خزر و كشتىرانى جيحون را در سال 1889 جمعا 235 ، 287 ليره قلمداد نمود كه كموبيش در همان حدودى است كه روزنامهء نامبرده انتشار داده بود . از طرف ديگر همين وزير ، مخارج اضافى به مبلغ 447 ، 120 ليره براى سال 1890
--> ( 1 ) - VISHNEGRADSKI